Çağdaş Türk Dünyasın'da, Azerbaycan

Türk Dünyasının kafkas'ya bölgesinde yerleşen Azerbaycan Güney ve Kuzey üzere 1813 ve 1828 yıllarında ikiye bölünmüştür.Bu ayrılık politik olarak meydana gelmiştir.Azerbaycan'ın Kuzeyi Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği(SSCB) tabi olmuştur ve Güneyi ise iran'a dahil edilmiştir.SSCB 'ye dahil olan kuzey Azerbaycan, 1917 bolşevik ihtilalından sonra  28 Mayis 1918 'de bağımsızlığına kavuşarak,Azerbaycan devletini kura bilmiştir.ama maalesef bu bağımsızlık uzun sürmemiş 1 yıl ve 11 ay bir süreden sonra 27 Nisan 1920'de kızıl ordu işgaline uğrayarak tekrar Sovyetler Birliğine dahil edilmiştir.Milli Azeebaycan Cumhuriyeti, bağımsızlığını kayıbettikten sonra çeşitli baskılara maruz kalmıştır.fakat Bolşevikler Kuzey Azerbaycan'da  iktidarı ele aldıktan sonra Azerbaycan 10,000 km'lik toprağını kayıbetti.Tekrar Sovyetler Birliğine katılan Azerbaycan 1922-1936 yılların arasında kafkasya ötesi Sosyalist Federatif Sovyet Cumhuriyetinin(SFSC) bir üyesi olmuş ve SSC ya CCP adını almıştır.Kuzey Azerbaycan SSC dahilinde güneyde, Güney Azerbaycan'la sınırdaş olarak Aras(Araz)nehri bu sınırı belirli etmiştir.Batısında Türkiye Devleti,kuzeyinde ise Dağıstan ve Gürcüstan ile komşudur.Doğusunda Azerbaycan'a can veren Hazar Denizi bulunmaktadır.Araz nehrinin devamı olan Kür nehri Hazar Denizine döküler.Ama Güney Azerbaycan!

Şu anki iran denilen ülkenin en büyük topluluğu Kuzey Azerbaycan'ın güneyinde bulunan Güney Azerbaycan Türkleri teşkil eder.nufusu bu gün 35 milyondan aşkın Güney Azerbaycan yıllardan beridir fars şovenizmin hakimiyeti altındadır.Kuzey Azerbaycan Cumhuriyeti yıllar boyu direniş ve mucadeleden ve  SSCB  dağıldıktan sonra bağımsızlığını yeniden elde etti.Azerbaycan'ın bu gün Kuzeyi bağımsız olsada, ama hala acı bir yarası vardır.bu acı yara tekce Azerbaycan'ın ve Azerbaycan Türklerinin değil.Belke Türk Dünyasının ve Türk Milletinin dir.bu acı yara KARABAĞ 'dır!Kuzey Azerbaycan'ın yıllardan beridir % 20 toprakları ermenilerin işgali altındadır.Bu toprakları Azerbaycan,ermenilerle savaşı esnasında,ermenileri,Rusya ve iran molla rejimi her türlü desteklidiği zaman,kayıbetti.

Bağımsız Azerbaycan Cumhuriyetinin diğer bölümü olan Güney Azerbaycan,Tebriz,Erdebil,Urmiye,Hoy,Salmas,Makı,Merend,

Astara,Culfa,Halhal,Soğuk Bulak,Eher,Zengan,Kazvin ve... gibi şehirler ve kasabaları içine alır.Azerbaycan Şah İsmail 'den sonra çeşitli siyasi olaylara sahne olmuştur.Safeviler'den sonra Nadir Şah iktidarı eline almıştır.Bundan sonra en uzun süren iktidar Kacarlar Devleti olmuştur.(1796-1920).Türk Devleti Kacarlar'dan sonra iran'da iktidarı Hümeyni dönemine kadar Pehlevi sülalesi eline geçmiştir. böylece fars şovenizmi Güney Azerbaycan Türklerine ve Kaşgay,Horasan,Türkmen'lere ve başka milletlere hakim oldu.ikinci Dünya savaşında 25 Ağustos 1941'de iran o devirde Almanlara karşı mütefik olan Ruslar(Kuzeyde) ve ingilizler(güneyde)tarafından işgal edilmeğe başlamıştır.Bu işgalın sonucunda iran şahı rıza pehlevi(palani)19 Eylül 1941'de tahtı oğlu muhemmed rıza şaha bırakmak mecburiyetinde kalmış ve kendisi Mısır'a sürgün edilmiştir.işte bu dönem Güney Azerbaycan Türkleri  için istiklal mucadelesi devri olmuştur ki sonuçta 1945 'de Güney Azerbaycan istiklalını Seyit Cafer Pişeveri liderrliğiyle ilan etti.Güney Azerbaycan'ın başkenti Tebriz'de Milli Parliman kuruldu ve Bakanlar,Millet Vekilleri ve diğer sorumlu ve yetkililer seçildiler.Askerlik ve kültür işleri Türkleştirildi.kanunsuzluk nizamına son verildi.Bu sırada en önemli yapılan işlerden birisi Milli Ordunun kurulmasıydı.Bu durumdan Tahran rejimi ve şovenist pehleviler  rahatsız oldular.iran başbakanı ve moskva arasındaki anlaşmada Rusya ordusunu Güney Azerbaycan'dan geri çekti.Bu fırsattan yararlanan pehlevi rejimi yeni kurulmakta olan Türk Cumhuriyetine zalimcasına saldırmak için telaşlandı.Sonuçta Zengan-Kazvin şehirlerinde  Güney Azerbaycan Türkleri ve iran ordusu arasında kanlı çatışmalar yüz verdi.neticede Tebriz düştü!

Güney Azerbaycan'da bir çok Mücahitler,Bakanlar,Yazarlar,hatta kadınlar ve çocuklar öldürüldü ve fars rejimi kimseye rahm etmeden 100,000 yakın insan öldürdüler.Bir çok insanlar yaralı vr şehit oldular ve bir çok insan başka ülkelere özellikle Kuzey Azerbaycan'a sürgün oldular.

Bir daha Güney Azerbaycan için karanlık bir dönem başlanmış oldu!

Böyle bir durumda Güney Azerbaycan Türkleri için yeni bir fırsatı beklemekten başka çare kalmamıştır.

Güney Azerbaycan Türklerinin beklediği fırsat iran'da 1978/79'da azda olsa elde edildi.pehlevi rejimi değişildikten sonra Humeyni iran lideri oldu.Bu devirde Güney Azerbaycan Türkleri başka etnikler gibi aktif rol oynamaya başladılar.Humeyni bütün iran'da yaşayan milletlere özellikle Güney Azerbaycan Türklerine bir takım vadeleri vermek zorunda kaldı.Güney Azerbaycan Türkleri bu devrimin neticesinde  de fazla bir şey elde edemeyeceklerini anlamıştırlardır.çünkü 1979'un sonundaki referandomda Türkler için herhangi bir hak tanınmadığı anlaşılmıştır.Bunun üzerine  Türklerin %80'ne yakını referandomda oy vermediler ve Güney Azerbaycan'ın başkenti Tebriz'de resmi binaları ele geçirdiler.On binlerin  katıldığı büyük protesto hareketleri düzenlendi.Bu hareketleri Güney Azerbaycan Türklerinin kurduğu "Müslüman HalK Partisi"(MHP) düzenlenmekte idi.Bu siyasi partinin  önderi, iran 1978/79 devriminde ki liderlerin biri olan,Türk asıllı Ayetullah Şeriet Medari 'nin liderliğiyle kabul ediliyordu.fars rejimi ülkede ki Türklerin çoğunluğunu ve etkisini bildiği için başta değişik Türk asıllı liderler'den faydalanmasını bilmişti.Mesela o devrin Başbakanlarından Mehdi Bazirgan'da bir Türk asıllıydı.

Ama fars rejimi ırkıcı politikalarıyla bu Türk liderleri birbiri ardından etkisiz hale getirdi.Sonunda rejimde kendisine önemli yer tutan ve hatta Humeyni'nin yerine geçmesi bile muhtemel olan Kum şehrinde yaşayan Şeriet Medari tamamen izole edildi ve Güney Azerbaycan Türkleri yeni iran yönetiminde güçlü şahısları kalmamış oldu.iran rejimi karşısında hiç bir mania görmeden,Türkleri kültürel ve ekonomik bakımdan geride kalmaya maruz koydu.Türklerin fars milliyetçiliğine dayanan kültür politikası da 1941'lere kadar yani Güney Azerbaycan'a Sovyet ordusu girmesine kadar,Türkçe neşriyatına imkan verilmemiştir.Pehleviler Asemiel siyasetlerini hiç durmadan mazlum Türk milletinin üzerinde kullanıyorlardı.Bu siyaset iran molla rejimi tarafından hala kullanmaktadır.Görüünür ki iran'da hakimiyet değişdiği zamanda milletler için hiç bir değişiklik yaranmıyor ve ırkıcı politikalar sadece bir az farklı oluyor.iran'da zemin ve yatak aynıdır,yalnız ruyalar ve hayalların yüzü değişiyor.fars şovenizmi iran'da 1979'da yatağı Humeyni rejimiyle değiştirmek mecburiyetinde kaldı ama iran'da ki milletler için özellikle Türk milleti için ruyaların ve tam doğrusu siyasetlerın yöntemi bir az farklı oldu.Sonuçta Güney Azerbaycan Türk milleti anlamalıdılar ki daha artık iran rejimine,hakimiyetine ve yönetimine kim olursa olsun,inanç ve güven kalmamıştır.

1941 ile 1945 arasında Türkler için nisbeten serbest olan yıllardan sayılır.Bazı gazetler ve kitaplar Türkçe yayınlanmıştır.Bundan sonra 1978'den Türk kültür ve edebiyatı için tekrar karanlık bir dönem başlanmıştır.Bu günkü günde fars  milliyetçiliğini yaşatan Humeyni rejiminin tedbirleri altında iran'da bütün milletler özellikle Güney Azerbaycan Türk Milleti ve başka Türk toplulukları asemile durumunda kalmışlar.Güney Azerbaycan Türkleri,Kaşgaylar,Türkmenler,Afşarlar ve Horasan Türkleri iran denilen ülkenin içinde esir kalmışlar.Gerçekten iran'ın dağılıp ve mahv olması büyük Türk Dünyası için uğurdur.Türk Dünyasının daha güçlenmesinin önemli bir nedeni iran'ın parçalanması ve Güney Azerbaycan'ın ve 50 milyondan aşkın Türkün azat olmasıdır.Vahid Azerbaycan'ın bölünmesi ve kayıbettiği toprakları,Azerbaycan ve Türk Dünyası için aci yaradır.Bir milletin parçalanması ve talei yabancıların eline geçmesini ne kadar zor olduğunu iyi anlıyoruz. Ama Azerbaycan Türk milleti asırlar boyu kültüründen ve Türklüğünden uzak düşsede,hala direnişine devam ediyor.Kuzey Azerbaycan'ın bağımsızlığı bütün Türklerin milli onurudur.

Güneyide yıllardır yeniden milli haklarını müdafaa edip ve koruyan,Güney Azerbaycan Milli Hareketi Dr.Çöhregani'nin liderliğiyle  kutsal yolunda dirayetle devam etmektedir.Güney Azerbaycan Türkleri bir daha fars şovenizmin anti Türk politikalarının karşısında durmağı başarmıştır.Bağılmsızlık, Güney Azerbaycan Türklerinin en doğal hakkıtır.işte bu amaçla milyonlarca Türk Milliyetçileri şu an Milli Uyanış ve kurtuluş mucadelesini vermektedirler.karşımızda iran molla rejimi ve fars şovenizmi var.Ama iran molla rejimi şunu bilmelidir ki Azerbaycan'ın Kuzeyinde ve Güneyinde Türk Milleti politikal bakımdan ayrı görünsede,bu milletin ve ikiye bölünmüş ülkenin halk arasında benzerlik dil ve kültürü birbirinden ayrılmayacak kadar kuvvetlidir.Bu ikiye ve belkide daha fazla bölünen millet ve vatan yıllar boyu farklı iki medeniyetin etkisi altında kalmışlardır,ama hala milletimizin yüreğinde vatan ve ayrılık hasreti yaşamaktadır.180 yıldır ki Azerbaycan parçalanmıştır,ama artık ayrılığın sona ermesi yakınlaşmış.Bir daha Azerbaycan Millet ve Vatan olarak birleşmeğe doğru gidiyor.Bu asır Azerbaycan Türkleri için kurtuluş asrıdır.Türk Dünyasında önemli rol oynuyan Azerbaycan çeşitli duşmanlarla karşı karşıyadır.iran,ermenistan ve rusya Turan için en tehlikeli ülkelerdir.Bu milli duşmanlarımızın karşısında başarılı olmak için Türk milleti hazırlık yapmalıdır.Türk milleti yenilmez bir güçe sahip olmak için milli birliğini sağlamlıdır.Diriliğimiz ve Kurtuluşumuz yalnız Milli Birliğimize bağlıdır.Gelecek Yüce Türk Milletinindir!

Tekin.Maharlı

  Ekim 2005

    Türkiye                                                                                   

Kaynak:

1.A.Caferoğlu-T.Yücel,"Güney Azerbaycan ve iran Türkleri",

2.P.B. Gupte,"Khomeini's Opponents Gain Control of Provincial Capital".

3.N.Devlet-"Türk Dünyası".İstanbul -1989.